Ondernemer voor de inkomstenbelasting — ben je het wel?
Een KvK-inschrijving maakt je nog geen 'ondernemer voor de inkomstenbelasting'. En zonder die status geen zelfstandigenaftrek, geen mkb-winstvrijstelling. De criteria — en de overlap met de Wet DBA.
Drie begrippen die vaak door elkaar lopen:
- zzp'er bij de KvK — je staat ingeschreven als eenmanszaak.
- BTW-ondernemer — je doet aangifte omzetbelasting (tenzij KOR).
- Ondernemer voor de inkomstenbelasting — je hebt recht op ondernemersfaciliteiten als zelfstandigenaftrek, startersaftrek en mkb-winstvrijstelling.
Het belangrijke nieuws: deze drie statussen vallen niet automatisch samen. Je kunt ingeschreven staan bij de KvK en BTW-aangifte doen, en alsnog géén ondernemer voor de IB zijn. Dat scheelt al snel duizenden euro's per jaar aan netto-IB.
De drie statussen, snel uit elkaar gehaald
| Status | Vereist | Geeft je | | --- | --- | --- | | KvK-inschrijving | Activiteit + €80,10 inschrijfkosten | Een KvK-nummer | | BTW-ondernemer | Zelfstandig + duurzaam + tegen vergoeding presteren | BTW-nummer, aangifteplicht | | IB-ondernemer | Meer dan dat — zie hieronder | Aftrekposten, mkb-vrijstelling |
Het frustrerende: de Belastingdienst gebruikt voor IB-ondernemerschap een strenger en breder palet aan criteria dan voor BTW-ondernemerschap. Voor BTW is "ik factureer regelmatig" meestal voldoende. Voor IB ligt de lat hoger.
De Belastingdienst-criteria voor IB-ondernemerschap
De Belastingdienst kijkt naar de hele feitelijke situatie. Er is geen vinkje of formulier dat je in één keer "IB-ondernemer" maakt. Vuistregels:
1. Zelfstandigheid
Je bepaalt zelf hoe, wanneer en waar je werkt. Je hebt geen gezagsverhouding met je opdrachtgever. Vaste werktijden, instructies over hoe je het werk doet, of inbedding in de organisatie verzwakken je positie.
Dit criterium overlapt sterk met de Wet DBA. Als je bij meerdere opdrachtgevers in de risicozone zit voor schijnzelfstandigheid, kan de Belastingdienst óók je ondernemerschap voor de IB ter discussie stellen.
2. Aantal opdrachtgevers
De Belastingdienst wil zien dat je meerdere opdrachtgevers hebt — of dat je naar buiten optreedt als ondernemer en redelijkerwijs meerdere opdrachtgevers kunt aantrekken. Eén opdrachtgever is geen automatisch nee, maar het maakt je positie wankelder. Meer dan twee jaar exclusief voor één klant werken roept altijd vragen op.
3. Omzet en winst
Hoeveel ondernemingsactiviteit moet je hebben? Geen vast bedrag. Maar structureel weinig omzet (< €5.000 per jaar zonder uitzicht op groei) is een sterke aanwijzing dat je geen IB-ondernemer bent — dan zit je in "resultaat uit overige werkzaamheden". Boven die grens kijkt de Belastingdienst naar de overige criteria.
4. Ondernemersrisico
Loop je risico? Concreet:
- Debiteurenrisico: krijg je niet betaald, sta je voor de kosten.
- Investeringen: heb je eigen materiaal, software, een werkplek waar je voor betaalt.
- Aansprakelijkheid: ben je aansprakelijk voor je werk (en heb je een AOV of beroepsaansprakelijkheidsverzekering)?
- Marktrisico: wisselt je inkomen mee met economische omstandigheden?
Zonder echt ondernemersrisico ben je dichter bij een werknemer dan bij een ondernemer.
5. Tijd en inzet
Het urencriterium (1.225 uur per jaar) is een aparte eis voor specifieke faciliteiten, niet voor het ondernemerschap zelf. Maar je moet wel substantieel tijd aan je onderneming besteden. Vier uur per week structureel is te weinig.
6. Beschikbaarheid voor derden
Sta je actief in de markt? Heb je een website, social-aanwezigheid, profiel op platforms? Voer je acquisitie? Een zzp'er die "via via" klanten heeft maar voor de buitenwereld onzichtbaar is, zit op glad ijs.
En als je géén IB-ondernemer bent?
Dan valt je inkomen onder "resultaat uit overige werkzaamheden" (afgekort: ROW). Je betaalt nog steeds inkomstenbelasting over je winst — maar:
- Geen zelfstandigenaftrek (€1.200 in 2026).
- Geen startersaftrek (€2.123).
- Geen mkb-winstvrijstelling (12,7% in 2026).
- Geen FOR (oudedagsreserve — die is sowieso afgeschaft per 2023).
Voor iemand met €40.000 winst scheelt dat al snel €2.500 tot €3.500 aan IB per jaar.
Praktische signalen dat je positie sterk is
- ≥ 3 opdrachtgevers in een jaar
- Je werkt op meerdere plekken (eigen werkruimte, café, klantlocatie)
- Eigen laptop, eigen tools, eigen e-mailadres
- Een AOV en beroepsaansprakelijkheidsverzekering
- Een (al is het maar) basale website
- Actieve acquisitie of zichtbaarheid in je vakgebied
- Risico in je vergoedingsmodel (per project of deliverable, niet maand-vast)
Hoe meer hiervan je kunt aanvinken, hoe sterker je positie als IB-ondernemer.
En de Wet DBA?
De Wet DBA toetst één specifieke werkrelatie — opdrachtgever-opdrachtnemer. IB-ondernemerschap is een breder oordeel over je hele praktijk. Maar de criteria overlappen sterk: zelfstandigheid, ondernemersrisico, inbedding. Als een opdrachtgever bij jou hoog scoort op Wet DBA-risico (rood), zwakt dat ook je IB-positie af.
Praktische check
Vraag jezelf eens af, eerlijk:
- Heb ik dit jaar minstens twee verschillende opdrachtgevers gehad?
- Heb ik genoeg gewerkt (per maand) om van te leven?
- Heb ik een eigen werkplek of professioneel materiaal?
- Sta ik beschikbaar voor nieuwe opdrachten — niet alleen 't oude bedrijf?
- Loop ik echt ondernemersrisico?
Drie keer ja → je positie is waarschijnlijk goed. Twee keer ja → vraag het je accountant. Eén keer of geen → kijk kritisch naar je status en overweeg structurele wijzigingen voordat de Belastingdienst dat doet.
De Belastingdienst beoordeelt IB-ondernemerschap altijd op het geheel van feiten en omstandigheden. Bij twijfel of voor een definitieve toets is fiscaal advies aan te raden. Stipto geeft een informatieve inschatting, geen fiscaal advies.