Wet DBA-handhaving in 2026 — wat je écht moet weten

Bijna iedere ZZP'er heeft het wel meegekregen: de Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer actief op schijnzelfstandigheid. Op papier was 2026 het jaar van de volle handhaving. In de praktijk besloot het kabinet onder druk van de Tweede Kamer tot een tussenoplossing. Dit is hoe het er nu écht voor staat — en wat dat betekent voor jouw administratie.

Waar staan we op dit moment

Sinds 1 januari 2025 is de handhavingsmoratorium op de Wet DBA opgeheven. De Belastingdienst hoeft niet meer aan te tonen dat een opdrachtgever bewust en kwaadwillig schijnzelfstandigheid in stand houdt — een gewone constatering is genoeg. In 2025 leidde dat tot ongeveer 800 bedrijfsbezoeken (informele waarschuwingsgesprekken met opdrachtgevers) en 237 boekenonderzoeken (de zwaardere variant die tot naheffingen kan leiden).

Voor 2026 publiceerde de Belastingdienst aanvankelijk een uitgebreid handhavingsplan. Dat plan werd kort daarna ingetrokken omdat het kabinet onder druk van de Tweede Kamer besloot tot een gedeeltelijke verlenging van de "zachte landing".

Wat is er nu wel en niet veranderd

Concreet in 2026:

• De Belastingdienst controleert. Vooral via bedrijfsbezoeken, gericht op opdrachtgevers. Het beeld is dat de fiscus eerst praat voordat ze beboeten.
• Geen verzuimboetes in 2026. Dat is de belangrijke nuance die de Tweede Kamer afdwong.
• Wél boetes voor "grove schuld of opzet". Als je willens en wetens schijnzelfstandigheid in stand houdt, blijven boetes mogelijk.
• Naheffingen kunnen wél. Loonbelasting, premies werknemersverzekeringen en bijdragen kunnen tot vijf jaar terug worden geclaimd bij de opdrachtgever (en in sommige gevallen ook bij jou).
• Vanaf 2027: volledige handhaving, inclusief automatische verzuimboetes.

Het kabinet noemt 2026 expliciet een transitiejaar. De boodschap is: gebruik dit jaar om je administratie en je opdrachtrelaties op orde te brengen.

Voor wie is het risico het grootst

De Belastingdienst kijkt vooral naar combinaties van factoren. Eén alleen is meestal niet doorslaggevend, maar wel onderdelen waar ze op letten:

1. Eén dominante opdrachtgever. Boven 70-80% omzetconcentratie ga je opvallen.
2. Langdurige relaties zonder onderbreking. Twee jaar+ wordt kritisch bekeken.
3. Vaste maandvergoeding die lijkt op salaris (in plaats van project- of resultaat-gebonden facturatie).
4. Geen ondernemersrisico. Geen AOV, geen aansprakelijkheidsverzekering, geen eigen investeringen, geen andere klanten.
5. Werken met spullen en e-mail van de opdrachtgever. Vooral een @klant.nl mailadres is een rode vlag.
6. Gezagsverhouding. Dagelijkse aansturing op hoe je werkt — niet op wat het resultaat moet zijn.

Wat moet je nu doen

Je hoeft niet in paniek te raken, maar je moet wel iets doen. Een paar concrete stappen:

Schrijf je opdrachtovereenkomst opnieuw

De modelovereenkomsten van de Belastingdienst zijn alleen waardevol als de werkelijke uitvoering ermee strookt. Een mooie tekst die in de praktijk niet wordt nageleefd, helpt niemand. Leg in elk geval vast:

• Dat jij bepaalt hoe, wanneer en waar je werkt.
• Dat je vervanging mag inzetten (eventueel met enkele kwalificatie-eisen).
• Of je werkt op deliverable of uur na afloop, en niet op vaste maandvergoeding.
• Hoe lang de opdracht loopt en wanneer hij eindigt.

Bouw ondernemersrisico op

Sluit een AOV en een beroeps- of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering af. Investeer in je eigen apparatuur en opleiding. Werk actief aan meerdere opdrachtgevers. Dit zijn precies de signalen die de Belastingdienst gebruikt om onderscheid te maken tussen werknemer en ondernemer.

Documenteer je werkelijke werkwijze

Bewaar bewijs dat je je eigen tijd indeelt, je eigen tools gebruikt, en dat je je eigen werk doet. Een eigen e-mailadres (@stipto.nl, @jouwbedrijf.nl) in plaats van het mailadres van de klant is een klein maar belangrijk verschil.

Doe de Wet DBA-check per opdrachtgever

Voor elke grote opdrachtgever afzonderlijk is het verstandig om te kijken waar je staat. Wij hebben hier een gratis check voor gemaakt — beantwoord 7 vragen en je weet binnen 2 minuten of jouw werkrelatie risico loopt.

Wat komt er nog aan

Het kabinet werkt parallel aan een nieuwe Zelfstandigenwet die het schijnzelfstandigheids-vraagstuk via een drie-toets-systeem moet beoordelen. Daarover lees je meer in VBAR is dood, leve de Zelfstandigenwet.

Daarnaast staat het rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst voor opdrachten onder €38/uur in de startblokken — beoogde inwerkingtreding 1 juli 2026. Voor ZZP'ers met lagere uurtarieven heeft dat directe gevolgen.

Dit artikel is een informatieve samenvatting van publiek beschikbare informatie en geen fiscaal of juridisch advies. Een definitieve beoordeling van jouw werkrelaties kan alleen de Belastingdienst geven. Bij twijfel: raadpleeg een fiscalist of jurist.